Szlakiem Wolności po Jastrzębiu-Zdroju
Szlak Wolności w Jastrzębiu-Zdroju to samochodowa trasa związana z historią najnowszą Polski, wydarzeniami lat 80. oraz okresem transformacji ustrojowej. To zbiór punktów na mapie miasta ale też opowieść o strajkach, codzienności PRL-u i drodze do wolności, która w Jastrzębiu-Zdroju miała szczególne znaczenie. Miasto jest bowiem jednym z trzech miejsc w Polsce – obok Gdańska i Szczecina – gdzie podpisano przełomowe Porozumienia Sierpniowe w 1980 roku. Porozumienie Jastrzębskie podpisano dokładnie 3 września 1980 roku. Dlatego dziś miasto stanowi ważny punkt dla osób, które chcą lepiej zrozumieć historię „Solidarności” i przemian ustrojowych w Polsce.
Co obejmuje Szlak Wolności w Jastrzębiu-Zdroju?
Szlak prowadzi przez miejsca związane z wydarzeniami lat 80., ale także codziennym życiem mieszkańców w czasach PRL. To połączenie wielkiej historii i lokalnych wspomnień.
Kopalnia Zofiówka – miejsce, w którym padły strzały
Jednym z najważniejszych punktów jest Kopalnia Węgla Kamiennego Zofiówka (dawny „Manifest Lipcowy”). To tutaj w 1981 roku doszło do dramatycznych wydarzeń – oddziały ZOMO użyły broni wobec strajkujących górników. Czterech z nich zostało rannych.
Pomnik Porozumienia Jastrzębskiego
Kolejnym ważnym punktem jest Pomnik Porozumienia Jastrzębskiego. Odsłonięty w 1981 roku monument „Trzy ogniwa” autorstwa Joachima Paruzela symbolizuje trzy miasta: Gdańsk, Szczecin i Jastrzębie-Zdrój, w których władza komunistyczna została zmuszona do dialogu ze społeczeństwem.
Kościół na Górce – centrum życia społecznego i oporu
Kościół pw. Najświętszej Maryi Panny Matki Kościoła, nazywany „Kościołem na Górce”, pełnił w latach 80. wyjątkową rolę. Był nie tylko miejscem kultu religijnego, ale także przestrzenią wsparcia dla mieszkańców.
Działała tu m.in.:
- nieformalna pomoc socjalna i magazyn żywności
- punkt medyczny i zaplecze dla potrzebujących
- podziemna działalność opozycyjna i spotkania „Solidarności”.
Z parafią związany jest ks. prałat Bernard Czernecki, jedna z ważnych postaci tamtych wydarzeń.
Osiedle Gwarków
Szlak Wolności pokazuje także codzienność lat 70. i 80. Jednym z jej symboli jest Osiedle Gwarków, które powstawało jako część dynamicznie rozwijającego się miasta górniczego. Charakterystyczna architektura i napływ mieszkańców z całej Polski sprawiają, że to miejsce dobrze oddaje klimat epoki i skalę przemian urbanistycznych.
Supersam i Stary Targ. Realia życia w czasach niedoboru
Na trasie pojawiają się także miejsca związane z codziennością PRL-u:
- Supersam – nowoczesny jak na swoje czasy sklep samoobsługowy (1976)
- Stary Targ – nieformalna przestrzeń handlu, zanim powstały galerie handlowe
To ważne punkty dla zrozumienia realiów życia w Polsce lat 80. – kolejek, braków i improwizacji.
Symboliczne miejsca i miejskie historie
Szlak obejmuje również mniej oczywiste punkty, które budują lokalną tożsamość i pokazują klimat epoki:
- figura św. Jana Nepomucena – symbol oporu wobec ingerencji w przestrzeń religijną
- rzeźba „Duet” – przykład sztuki socjalistycznej i jej odbioru społecznego
- Jar Południowy – przestrzeń między osiedlami, dziś zielona, kiedyś trudna do zagospodarowania
Łaźnia Moszczenica i Carbonarium – kontekst przemysłowy
Ważnym przystankiem na Szlaku Wolności jest także dawna Łaźnia Kopalni Moszczenica, dziś siedziba Instytutu Dziedzictwa i Dialogu oraz wystawy Carbonarium. To miejsce pozwala lepiej zrozumieć kontekst przemysłowy wydarzeń lat 80. – rolę górnictwa, znaczenie pracy górników oraz wpływ przemysłu na rozwój miasta.
Zwiedzanie Szlaku Wolności z aplikacją
Szlak można zwiedzać samodzielnie dzięki aplikacji mobilnej #mojesjz, która działa jak audioprzewodnik po Jastrzębiu-Zdroju. Aplikacja prowadzi użytkownika po najważniejszych punktach i opowiada o wydarzeniach, miejscach oraz bohaterach związanych z historią „Solidarności” i przemian ustrojowych. Do korzystania z aplikacji wystarczy smartfon i słuchawki, a nagrania dostępne są w trzech językach: polskim, angielskim i czeskim. Pobierzesz ją w Sklepie Play.